16-17 Yaşında Kurye Olunur mu? 18 Yaş Altı Kuryelik Şartları ve Yasal Durum

Motosiklet kültürünün yaygınlaşması ve e-ticaret sektörünün hızla büyümesiyle birlikte kuryelik, özellikle gençler arasında popüler bir gelir kapısı haline gelmiştir. 16 yaşına gelip ilk ehliyetini alan pek çok genç, hem motosiklet tutkusunu yaşamak hem de para kazanmak için kuryelik yapıp yapamayacağını merak etmektedir. 

Teknik olarak 16 yaşında A1 sınıfı ehliyet alarak trafiğe çıkmak yasal olsa da, kuryelik yapmak özellikle kurumsal firmalar nezdinde genellikle mümkün değildir.

Yasal mevzuatlar gençlerin çalışmasına belirli şartlarda izin verse de, sektörün devleri olan yemek ve market sipariş uygulamaları, iş güvenliği riskleri ve sözleşme ehliyeti nedeniyle genellikle 18 yaş altı personel istihdam etmeyi tercih etmemektedir.

18 Yaş Altı Kuryelik İçin Yasal Mevzuat Nedir?

Türkiye’de çalışma hayatını düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, 15 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim eğitimini tamamlamış bireylerin çalışması yasal olarak mümkündür. Ancak bu çalışma izni sınırsız değildir; genç işçilerin çalışabileceği iş kolları, çalışma saatleri ve koşulları kanunla sıkı bir şekilde sınırlandırılmıştır. Kanun, gençlerin bedensel ve ruhsal gelişimini engelleyecek, iş güvenliği açısından yüksek risk taşıyan “ağır ve tehlikeli işler” sınıfında çalıştırılmasını yasaklar.

Motosikletli kuryelik, doğası gereği yoğun trafik içinde yapılan, dikkat ve refleks gerektiren, kaza riskinin yüksek olduğu bir meslek grubudur. Her ne kadar İş Kanunu’nda doğrudan “18 yaş altı kurye olamaz” ibaresi yer almasa da, iş sağlığı ve güvenliği uzmanları ve hukukçular, bu işin “tehlikeli” sınıfa girebileceği görüşündedir. Bu nedenle sigorta şirketleri ve işverenler, olası bir kaza durumunda hukuki sorumluluk almamak adına 18 yaş altı bireyleri motosikletli operasyonlarda çalıştırmaktan kaçınırlar.

Ayrıca, 18 yaşından küçük birinin yasal olarak bir iş sözleşmesine tek başına imza atma yetkisi sınırlıdır. Bu yaş grubundaki bir gencin çalışabilmesi için velisinin (anne veya baba) yazılı izni (muvafakatname) gereklidir. Ancak veli izni olsa dahi, günümüzdeki kurye modelinin büyük çoğunluğunu oluşturan “Esnaf Kurye” (Şahıs Şirketi Kurarak Çalışma) sistemi, 18 yaş altı için büyük bir engel teşkil eder. Çünkü 18 yaşından küçüklerin şahıs şirketi kurması, vergi mükellefi olması ve ticari sözleşmelere taraf olması, hukuki vasi kararları ve bürokratik zorluklar nedeniyle pratikte tercih edilen bir yöntem değildir. Bu yüzden yasal olarak “genç işçi” statüsünde çalışmak mümkün olsa da, kuryelik sektörünün dinamikleri buna pek uygun değildir.

16 Yaş Kuryelik Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Genç kurye adaylarının kafasındaki ehliyet, motor seçimi ve iş bulma süreçlerine dair en kritik soruları ve sektörün gerçeklerini aşağıda detaylandırdık.

16 Yaşında Hangi Ehliyet Alınabilir?

16 yaşını doldurmuş her Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, yasal olarak A1 sınıfı motosiklet ehliyeti almak için sürücü kurslarına başvurabilir. A1 ehliyeti, gençlerin motosiklet dünyasına adım atmasını sağlayan başlangıç seviyesidir. Bu ehliyet sınıfı, silindir hacmi 125 cc’yi (santimetreküp) geçmeyen, motor gücü 11 kilovatı (yaklaşık 14-15 beygir) aşmayan ve gücünün ağırlığına oranı 0,1’i geçmeyen iki tekerlekli motosikletleri kapsar.

A1 ehliyeti almak için teorik sınavı ve direksiyon sınavını başarıyla geçmek gerekir. Bu ehliyeti alan bir genç, trafiğe çıkma hakkına yasal olarak sahiptir. Ancak trafiğe çıkma hakkına sahip olmak ile ticari bir faaliyet olan kuryelik yapmak arasında fark vardır. Ehliyetiniz olması, kurumsal bir firmada işe girebileceğiniz anlamına doğrudan gelmez.

A1 Ehliyeti ile Hangi Kurye Motorları Kullanılır?

Kurye sektöründe en yaygın kullanılan motosikletlerin büyük bir kısmı 125cc hacmindedir, bu da A1 ehliyeti ile kullanılabilmeleri anlamına gelir. Yakıt tasarrufu, kıvraklık ve bakım maliyetlerinin düşüklüğü nedeniyle tercih edilen bu motorlar, 16 yaşındaki bir sürücünün kullanma yetkisi dahilindedir.

A1 ehliyeti ile kullanılabilen popüler kurye motorları şunlardır:

• Honda Dio
• Honda PCX 125
• Yamaha NMAX 125
• Honda Activa
• RKS, Kuba, Arora gibi markaların 50cc – 125cc arası modelleri.

Özetle, 16 yaşındaki bir genç, altında A1 ehliyetine uygun bir motorla trafiğe çıkabilir, ancak bu motoru ticari amaçla kullanıp kullanamayacağı işverenin inisiyatifindedir.

Kurye Firmaları 16 Yaşında Kurye Alıyor mu?

İşin en can alıcı noktası burasıdır. Türkiye’de faaliyet gösteren büyük yemek ve market sipariş platformları (Paket Taxi, Trendyol Go, Yemeksepeti, Getir, Fiyuu, vb.) işe alım süreçlerinde genellikle 18 yaş sınırını şart koşmaktadır.

Ancak, mahalle arası işletmeler (dönerci, pideci, çiçekçi, bakkal vb.) bazen inisiyatif kullanarak, ailenin de rızasıyla sigortalı (SGK girişli) veya günlük yevmiye usulüyle 18 yaş altı kurye çalıştırabilirler. Bu tamamen yerel işletmenin risk algısına bağlıdır ve kurumsal bir kariyer fırsatı sunmaz.

Okurken Part-Time Kuryelik Yapabilir miyim?

Eğer 18 yaşından büyükseniz ve üniversite öğrencisiyseniz, pek çok firma part-time (yarı zamanlı) çalışma imkanı sunar. Ancak 16-17 yaşındaysanız ve lise eğitiminize devam ediyorsanız, durum yine kurumsal firmalar için “hayır”, yerel işletmeler için “belki” şeklindedir.

İş Kanunu’na göre, okula devam eden çocukların/gençlerin çalışma saatleri, okul saatlerine engel olmayacak şekilde düzenlenmelidir. Eğitim döneminde günde en fazla 2 saat, hafta sonları veya tatillerde ise günde en fazla 7 saat çalışılabilir. Kurumsal kurye firmalarının vardiya sistemleri ve yoğunluk saatleri genellikle bu kısıtlamalarla uyuşmaz. Bu nedenle okurken part-time kuryelik yapmak isteyen 18 yaş altı gençler için tek seçenek, genellikle tanıdık esnafların yanında, okul sonrası kısa süreli paket servis işleri olmaktadır.

Elektrikli Bisiklet ile Kuryelik İçin Ehliyet Şart mı?

Motosiklet ehliyeti alma yaşı veya maliyetiyle uğraşmak istemeyenler için elektrikli bisikletler bir alternatif gibi görünse de kurallar burada da nettir. Karayolları Trafik Kanunu’na göre, motor gücü 250 Watt’ın altında olan ve maksimum hızı 25 km/s ile sınırlı olan elektrikli bisikletleri kullanmak için ehliyet zorunluluğu yoktur.

Ancak bu durum, “ehliyetsiz herkes kurye olabilir” anlamına gelmez.